Hiện nay, người lao động Việt Nam đang có xu hướng sang nước ngoài làm việc, đặc biệt là Nhật Bản, bởi thu nhập khá cao và có nhiều cơ hội tìm kiếm việc làm khi về nước. 

Tuy nhiên, trong quá trình lao động nơi xứ người cũng không thể tránh khỏi những sự cố ngoài ý muốn. Vì vậy, để đảm bảo được quyền lợi cũng như bảo vệ bản thân mình, người lao động cần nắm rõ về luật lao động quan trọng khi đi xuất khẩu lao động.

Theo AFP, ngày 8/12/2018, Quốc hội Nhật Bản đã chính thức thông qua luật mới về việc tiếp nhận người lao động nước ngoài. Luật cho phép nước này tiếp nhận nhiều nhân công nước ngoài hơn nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động kéo dài tại Nhật Bản.

Sau đây là 13 điều cần lưu ý trong Luật lao động Nhật Bản dành cho người lao động nước ngoài mà các bạn cần lưu ý nếu có ý định đi xuất khẩu lao động: 

1. Rõ ràng về điều kiện làm việc và hợp đồng

Nhà tuyển dụng cần ghi rõ mức lương, thời gian làm việc, điều kiện làm việc cũng như các vấn đề cụ thể khác. Nhà tuyển dụng cần ghi rõ những nội dung này bằng văn bản để người lao động có thể nắm rõ.

2. Nghiêm cấm phân biệt chủng tộc dựa trên quốc tịch

Theo Điều 3 Luật Lao Động tiêu chuẩn: Nghiêm cấm nhà tuyển dụng lao động có sự phân biệt đối xử với những lao động về vấn đề lương, thời gian làm việc, các điều kiện lao động do vấn đề quốc tịch, tôn giáo hay địa vị xã hội.

Tình trạng phân biệt đối xử với người nước ngoài tại Nhật Bản diễn ra từ sau Chiến tranh thế giới thứ 2, khi Nhật Bản rũ bỏ đống tro tàn và vươn lên trở thành một trong những nước giàu có nhất thế giới, "bài ngoại" là một tư tưởng truyền thống có từ lâu nên rất khó thay đổi.

Tuy nhiên, với tình trạng dân số đang ngày càng giảm mạnh dẫn đến thiếu hụt trầm trọng nguồn lao động, nên Nhật Bản bắt buộc phải tuyển dụng nguồn lao động nước ngoài. Để tránh tình trạng phân biệt chủng tộc tiếp tục diễn ra, Nhật Bản đã có sự thay đổi tích cực bằng cách ban hành luật nghiêm cấm phân biệt đối xử. 

3. Nghiêm cấm ép buộc lao động, bóc lột sức lao động

Trừ trường hợp có sự cho phép của pháp luật, doanh nghiệp tiếp nhận không được phép ép buộc người lao động bằng các hành vi vi phạm hay gợi ý trái với ý muốn của người lao động…

Trong điều 5 và điều 6 của Luật Lao Động tiêu chuẩn quy định rằng nếu phía tuyển dụng sử dụng lao động trái với ý muốn của người lao động sẽ bị quy vào tội ép buộc, bóc lột sức lao động của người khác. 

Vì vậy, trong quá trình làm việc nếu gặp phải trường hợp này, các bạn cần phải lên tiếng hoặc báo cáo lên cấp trên, nghiệp Đoàn hoặc Đại sứ quán Việt Nam để có sự can thiệp kịp thời. 

4. Trong hợp đồng không được phép miêu tả sự đền bù do việc vi phạm hay không thực hiện hợp đồng

Điều 16 của Luật Lao Động tiêu chuẩn: Trong hợp đồng giữa người lao động và người tuyển dụng lao động nghiêm cấm việc miêu tả sự đền bù do vi phạm hợp đồng hoặc không thực hiện hợp đồng. Mọi thủ tục về pháp lý về việc phá hợp đồng sẽ được pháp luật giải quyết nếu 2 bên không thể thương lượng.

5. Giới hạn việc sa thải công nhân khi họ đang bị thương hoặc họ đang phải chữa trị y tế do tai nạn trong khi đang làm việc

Theo Điều 19 của Luật Lao Động tiêu chuẩn: Luật quy định nghiêm cấm doanh nghiệp sa thải lao động khi lao động đang bị thương hoặc đang bị ốm do công việc. Người lao động đó có quyền vắng mặt để được chữa trị y tế và cộng thêm 30 ngày sau khi chữa trị.

6. Việc sa thải lao động phải có lý do chính đáng và được báo trước 30 ngày.

Theo điều 20, 21 của Luật Lao động tiêu chuẩn: Nếu nhà tuyển dụng muốn đơn phương sa thải lao động đang làm việc thì họ phải đưa ra được lý do chính đáng và thông báo trước cho người lao động ít nhất 30 ngày. Trường hợp thông báo không đủ 30 ngày thì nhà tuyển dụng phải trả lương cho những ngày còn lại cho người lao động và số lương tối thiểu phải bằng với số lương theo quy định của pháp luật.

Nếu lỗi thuộc về người lao động thì nhà tuyển dụng có quyền sa thải. Đối với trường hợp này, nhà tuyển dụng cần phải xin được phép sa thải bằng văn bản thông báo sa thải của người đứng đầu Văn phòng giám sát Luật lao động tiêu chuẩn.

7. Hình thức trả lương cho người lao động

Điều 24 luật Lao Động tiêu chuẩn: Chủ sử dụng lao động phải trả lương bằng tiền đầy đủ và trực tiếp cho người lao động ít nhất một tháng một lần vào các ngày quy định. Các khoản như thuế phát sinh từ thu nhập, bảo hiểm y tế, bảo hiểm lao động và những khoản khác theo thỏa thuận trên hợp đồng sẽ được khấu trừ trực tiếp vào khoản lương này. 

8. Mức lương tối thiểu

Điều 5 luật Lao Động tiêu chuẩn: Mức lương mà công ty tiếp nhận Nhật Bản trả cho người lao động không được phép ít hơn mức lương tối thiểu. Mức lương tối thiểu này sẽ được quy định tùy theo từng khu vực và ngành nghề.

9. Thời gian làm việc và nghỉ ngơi

Điều 32, 40 của Luật Lao Động tiêu chuẩn: Công ty tiếp nhận không được quy định thời gian làm việc của người lao động vượt quá 8 tiếng/ngày hoặc 40 giờ/tuần (một số ngành nghề cụ thể không được làm quá 44 tiếng một tuần).

Ngoài ra, doanh nghiệp cần phải cho người lao động nghỉ ít nhất 1 ngày/tuần hoặc 4 ngày/4 tuần theo điều 35 luật lao động tiêu chuẩn.

10.  Quy định về giờ làm thêm, làm đêm, làm vào ngày nghỉ

Điều 37 của Luật Lao Động tiêu chuẩn: đối với giờ làm việc ngoài thời gian quy định trong hợp đồng sẽ được tính như sau:

- Tăng ca, làm thêm giờ: sẽ bằng 1,25 lần mức lương cơ bản

- Làm thêm vào ngày nghỉ: sẽ được tính bằng 1,35 lần mức lương cơ bản

- Khi thời gian làm thêm vào buổi đêm (sau 22h đến 5h sáng) sẽ được tính thêm 25% trở lên của thời gian làm việc bình thường trong những ngày làm việc trong tuần.

11. kỳ nghỉ hàng năm

Điều 39 Luật Lao Động tiêu chuẩn: Các công ty phải cho người lao động nghỉ phép hàng năm nếu người lao động làm việc cho nhà tuyển dụng liên tục trong vòng 6 tháng và đã làm việc 80% trở lên của lượng thời gian làm việc thông thường vào các ngày thông thường trong tuần.

Số lượng ngày nghỉ trong năm sẽ phụ thuộc vào thời gian làm việc của người lao động tại công ty. Đối với năm đầu tiên, thời gian nghỉ phép năm theo Luật được quy định là 10 ngày.

12. An toàn sức khoẻ lao động

Để đảm bảo an toàn và sức khỏe cho người lao động, luật lao động quy định doanh nghiệp tiếp nhận phải áp dụng các biện pháp phòng ngừa và tăng cường sức khỏe cho người lao động như việc giáo dục an toàn sức khỏe Lao động trong thời gian tuyển dụng, kiểm tra sức khỏe định kỳ tối thiểu 1 năm 1 lần…điều 59, điều 66 của Luật An Toàn Sức Khỏe và Lao Động công nghiệp. 

13. Hoàn trả tiền và các hàng hoá khác 

Điều 23 của Luật Lao Động tiêu chuẩn: Khi một Lao Động nước ngoài chết hoặc từ chức khỏi công việc đang làm, nhà tuyển dụng phải hoàn trả tất cả các khoản tiền thuộc quyền sở hữu của người Lao Động trong vòng 7 ngày theo yêu cầu của người có thẩm quyền. (Nhà tuyển dụng không được giữ hộ chiếu hay giấy chứng nhận đăng ký cư trú của người nước ngoài).

Đây là những điều quan trọng nhất trong luật lao động của Nhật Bản mà người lao động khi đi xuất khẩu lao động Nhật Bản cần nắm rõ. Bởi những điều này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động trong thời gian sinh sống và làm việc tại Nhật Bản. Hy vọng những thông tin trên sẽ mang lại những kiến thức hữu ích cho các bạn.